Şiddetli baş ağrısıyla acil servise gelen bir hastayı düşünün. Doktor kritik bir soruyla yüz yüzedir: Bu ağrının arkasında beyin kanaması ya da damar tıkanıklığı gibi yaşamı tehdit eden bir neden mi var, yoksa tehlikesiz bir durum mu? Bu soruyu yanıtlamanın altın standardı beyin tomografisidir; ancak tomografi hem maliyetlidir hem de hastayı iyonlaştırıcı radyasyona maruz bırakır. Üstelik acil servislerde her gün onlarca hasta bu değerlendirmeden geçmektedir.
Peki ya bu kritik kararı desteklemek için basit bir kan testi yeterli olabilseydi?
Türkiye’nin önde gelen acil tıp araştırmacılarından Dr. Eken, tam da bu soruyu yanıtlamak üzere Türkiye genelindeki altı farklı şehirdeki üçüncü basamak acil serviste kapsamlı bir çok merkezli çalışma tasarladı ve yürüttü. 1.522 hastayı kapsayan bu prospektif araştırma, rutin kan testlerinde halihazırda kullanılan D-dimer adlı biyobelirtecin, nörolojik defisit bulunmayan travmatik olmayan baş ağrısı hastalarında intrakraniyal patolojiyi dışlamadaki tanısal değerini sistematik biçimde değerlendirmektedir.
80’den fazla uluslararası hakemli makalenin yazarı olan Eken, Türkiye Acil Tıp Dergisi’nin baş editörlüğünü üstlenmiş; The New England Journal of Medicine ve diğer saygın dergiler için davetli hakemlik yapmış; tıp istatistiği üzerine bir kitap kaleme almıştır. Avrupa Acil Tıp Derneği’nde (EUSEM) Türkiye ulusal temsilcisi olarak görev yapan Eken, acil hekimleri için geliştirdiği Counsel EM mobil uygulamasıyla kanıta dayalı klinik karar desteğini dijital platforma taşımıştır. Ayrıca acil tıp alanında ulusal bilimsel araştırma ödülleri almış ve yıllardır acil tıp eğitimi vermektedir.
D-dimer, vücutta pıhtı oluşumu ve çözünmesi sırasında kanda yükselen bir belirteçtir; beyin kanaması ve damar tıkanıklığı gibi intrakraniyal patolojilerde düzeyi anlamlı biçimde artar. Dr. Eken’in çalışması, bu testin normal sınırlar içinde kalması durumunda ciddi bir intrakraniyal patoloji olasılığının belirgin biçimde düştüğünü ortaya koymaktadır. Özellikle dikkat çekici bir bulgu, serebral ven trombozu vakalarında D-dimer testinin hiç yanılmamış olmasıdır.
Dr. Eken bulguları değerlendirirken şu görüşü paylaştı: “D-dimer testi tek başına tomografinin yerini alamaz; ancak klinisyenlere karar alma sürecinde değerli bir ek araç sunmaktadır. Bu alandaki kanıtları güçlendirmek için daha geniş kapsamlı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.”
Neden Önemli?
Bu araştırmanın bulguları yalnızca klinik pratiği ilgilendirmemektedir; aynı zamanda önemli bir halk sağlığı sorununa da yanıt üretmektedir. Çalışmada aktarılan verilere göre, ABD’de 2023 yılında gerçekleştirilen tomografi görüntülemelerinin gelecekte yaklaşık 103.000 kişide kansere yol açması beklenmektedir. Gereksiz radyasyon maruziyetinin azaltılması, hem bireysel hasta güvenliği hem de toplum sağlığı açısından uzun vadeli bir öncelik taşımaktadır.
Bu D-dimer çalışması, Doç. Dr. Eken’in acil tıp alanındaki geniş kapsamlı akademik ve kurumsal mirasının en güncel halkasını oluşturmaktadır. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde Dekan Yardımcısı ve Başhekim Yardımcısı olarak görev yapan Eken, kurumsal liderliği klinik araştırmayla bir arada yürütmüştür. Dünyanın en prestijli tıp dergisi The New England Journal of Medicine’e davetli hakem olarak katkı sağlaması, uluslararası bilim çevrelerinin onun uzmanlığına duyduğu güvenin somut bir göstergesidir. Eken’in en özgün katkılarından biri dijital sağlık inovasyonudur. Geliştirdiği Counsel EM uygulaması, 560’tan fazla kanıta dayalı klinik konuyu, etkileşimli karar algoritmalarını ve uluslararası protokolleri hasta başında anlık olarak sunan kapsamlı bir klinik karar destek platformudur. Apple App Store ve Google Play Store üzerinden erişilebilen bu uygulama, acil tıp pratiğinde uzun süredir hissedilen standardize edilmiş gerçek zamanlı karar desteği eksikliğini gidermektedir. Visual Blood Gas ve VisualBG Calc uygulamaları da kan gazı yorumlamasında ve elektrolit-sıvı hesaplamalarında klinisyenlere rehberlik eden araçlar olarak aktif kullanımdadır. Eken, bu uygulamalar aracılığıyla kendi araştırma birikimini doğrudan klinik pratiğe taşımış; akademik bilgiyi günlük hasta bakımına dönüştüren ender araştırmacı-inovatör profilini ortaya koymuştur. Klinik araştırmadan kurumsal liderliğe, uluslararası hakemlikten dijital inovasyona uzanan bu çok boyutlu iz, Doç. Dr. Cenker Eken’i acil tıp alanının en üretken ve etkili isimlerinden biri olarak konumlandırmaktadır.
